Τι δείχνουν τα νεότερα δεδομένα για τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, τη διπλή χρήση και τη διακοπή του καπνίσματος
Σε μία φράση: Το ηλεκτρονικό τσιγάρο πιθανότατα είναι λιγότερο επιβλαβές από το συμβατικό, αλλά δεν είναι ακίνδυνο. Για έναν καπνιστή, πιθανό όφελος υπάρχει όταν αντικαθιστά πλήρως το συμβατικό τσιγάρο και όχι όταν χρησιμοποιείται παράλληλα με αυτό.
Πριν από μερικά χρόνια είχαμε αναφερθεί στο pericardium.gr στο ηλεκτρονικό τσιγάρο και στα ερωτήματα που υπήρχαν τότε σχετικά με την ασφάλειά του και τη δυνατότητα να βοηθήσει στη διακοπή του καπνίσματος. Σήμερα διαθέτουμε περισσότερα δεδομένα και μπορούμε να απαντήσουμε σε ορισμένα από αυτά με μεγαλύτερη σαφήνεια.
Λιγότερο επιβλαβές δεν σημαίνει ακίνδυνο
Το συμβατικό τσιγάρο βασίζεται στην καύση του καπνού, με αποτέλεσμα την παραγωγή χιλιάδων χημικών ουσιών. Στο ηλεκτρονικό τσιγάρο δεν υπάρχει καύση και, κατά συνέπεια, η έκθεση σε αρκετές από τις τοξικές ουσίες του συμβατικού τσιγάρου είναι μικρότερη. Αυτό αποτελεί ουσιαστική διαφορά όταν ένας καπνιστής εγκαταλείπει πλήρως το συμβατικό τσιγάρο.
Το αερόλυμα του ηλεκτρονικού τσιγάρου, ωστόσο, δεν είναι απλώς «υδρατμός». Ανάλογα με τη συσκευή και το υγρό αναπλήρωσης, μπορεί να περιέχει νικοτίνη, υπέρλεπτα σωματίδια, καρβονυλικές ενώσεις, μέταλλα και άλλες δυνητικά τοξικές ουσίες. Επιπλέον, οι νεότερες συσκευές μπορούν να χορηγούν σημαντικές ποσότητες νικοτίνης και να διατηρούν ή να ενισχύουν την εξάρτηση.
Επομένως, το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι λιγότερο επιβλαβές από το συμβατικό. Από πλευράς πρόληψης, η βέλτιστη επιλογή παραμένει η απουσία έκθεσης σε καπνό και προϊόντα νικοτίνης.
Τι γνωρίζουμε για την καρδιά και τα αγγεία;
Η νικοτίνη ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, αυξάνοντας παροδικά την καρδιακή συχνότητα και την αρτηριακή πίεση και προκαλώντας αγγειοσύσπαση. Παράλληλα, πειραματικές και κλινικές μελέτες έχουν καταγράψει ελαττωμένη ευενδοτότητα των αρτηριών, οξειδωτικό stress και διαταραχή της ενδοθηλιακής λειτουργίας.
Τα ευρήματα αυτά τεκμηριώνουν βιολογικές επιδράσεις στο καρδιαγγειακό σύστημα, δεν αποδεικνύουν όμως από μόνα τους αντίστοιχη αύξηση των εμφραγμάτων ή των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων.
Για τα μακροχρόνια καρδιαγγειακά συμβάματα τα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα. Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα χρησιμοποιούνται ευρέως για σχετικά μικρό χρονικό διάστημα, οι συσκευές και τα υγρά μεταβάλλονται συνεχώς και πολλοί χρήστες είναι πρώην ή παράλληλα ενεργοί καπνιστές. Έτσι, η επίδραση του προηγούμενου ή συνεχιζόμενου καπνίσματος αποτελεί σημαντικό συγχυτικό παράγοντα.
Συστηματική ανασκόπηση του 2025 βρήκε συσχέτιση της τρέχουσας χρήσης ηλεκτρονικού τσιγάρου με αυξημένη συχνότητα σύνθετων καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Ωστόσο, δεν τεκμηριώθηκε αιτιώδης σχέση, καθώς σημαντικό μέρος των διαθέσιμων δεδομένων προερχόταν από μελέτες στιγμιαίας αποτύπωσης (cross-sectional) και η συνολική βεβαιότητα των ευρημάτων ήταν χαμηλή. Τα δεδομένα επομένως αποτελούν ένδειξη πιθανού καρδιαγγειακού κινδύνου, χωρίς προς το παρόν να επιτρέπουν ασφαλή ποσοτικοποίησή του.
Η παγίδα της διπλής χρήσης
Ιδιαίτερη σημασία έχει η παράλληλη χρήση συμβατικού και ηλεκτρονικού τσιγάρου (dual use), η οποία είναι συχνή στην καθημερινή πράξη.
Η αντικατάσταση ορισμένων μόνο συμβατικών τσιγάρων με ηλεκτρονικό δεν εξαλείφει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο του καπνίσματος. Μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι οι διπλοί χρήστες εμφανίζουν δυσμενέστερο καρδιαγγειακό προφίλ σε σχέση με τους μη χρήστες και συχνά σε σχέση με τους αποκλειστικούς χρήστες ηλεκτρονικού τσιγάρου.
Επομένως, εάν το ηλεκτρονικό τσιγάρο χρησιμοποιηθεί ως μέσο μείωσης της βλάβης ή διακοπής, ο αρχικός στόχος πρέπει να είναι η πλήρης διακοπή του συμβατικού τσιγάρου και όχι η μακροχρόνια παράλληλη χρήση.
Μπορεί να βοηθήσει στη διακοπή του καπνίσματος;
Τα δεδομένα σε αυτό το πεδίο έχουν αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Η επικαιροποιημένη Cochrane Review, με δεδομένα έως τον Ιανουάριο του 2026, δείχνει με υψηλή βεβαιότητα ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα με νικοτίνη αυξάνουν την πιθανότητα διακοπής του καπνίσματος για τουλάχιστον έξι μήνες σε σύγκριση με τα κλασικά υποκατάστατα νικοτίνης. Σε απόλυτους αριθμούς, περίπου 8–11 ανά 100 άτομα επιτυγχάνουν διακοπή με ηλεκτρονικό τσιγάρο, έναντι περίπου 6 ανά 100 με θεραπεία υποκατάστασης νικοτίνης.
Το εύρημα αυτό αφορά την αποτελεσματικότητα στη διακοπή και δεν αποτελεί τεκμήριο μακροχρόνιας καρδιαγγειακής ασφάλειας. Οι σχετικές μελέτες έχουν σχεδιαστεί κυρίως για να αξιολογήσουν την επιτυχή διακοπή του καπνίσματος και όχι καρδιαγγειακά συμβάματα μετά από δεκαετίες χρήσης.
Για έναν ενήλικα εξαρτημένο καπνιστή που δεν επιτυγχάνει διακοπή με άλλες τεκμηριωμένες μεθόδους, το ηλεκτρονικό τσιγάρο μπορεί επομένως να αποτελέσει επιλογή μείωσης της βλάβης. Ιδανικά, η χρήση του πρέπει να εντάσσεται σε οργανωμένο πρόγραμμα διακοπής, με στόχο αρχικά την πλήρη κατάργηση του συμβατικού τσιγάρου και στη συνέχεια την απεξάρτηση από τη νικοτίνη.
Τι μάθαμε από την EVALI;
Όταν είχαμε αναφερθεί παλαιότερα στο ηλεκτρονικό τσιγάρο, βρισκόμασταν στην περίοδο της επιδημίας πνευμονικής βλάβης EVALI στις ΗΠΑ.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι η επιδημία συνδέθηκε κυρίως με μη ελεγχόμενα προϊόντα vaping που περιείχαν THC και ιδιαίτερα με vitamin E acetate και δεν αποτέλεσε εκδήλωση γενικευμένης τοξικότητας όλων των ηλεκτρονικών τσιγάρων.
Το επεισόδιο ανέδειξε, ωστόσο, ένα πραγματικό πρόβλημα: η σύσταση και η προέλευση των εισπνεόμενων προϊόντων δεν είναι πάντοτε γνωστές ή επαρκώς ελεγχόμενες.
Τι ισχύει για τους νέους;
Η πιθανή χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου ως μέσου διακοπής αφορά ενήλικες καπνιστές. Δεν υπάρχει αντίστοιχο όφελος για έναν έφηβο ή έναν ενήλικα που δεν καπνίζει.
Οι σύγχρονες συσκευές μπορούν να χορηγούν υψηλές δόσεις νικοτίνης και να οδηγήσουν σε εξάρτηση άτομα που δεν είχαν προηγουμένως καπνίσει. Για τον λόγο αυτό, η έναρξη ηλεκτρονικού τσιγάρου από μη καπνιστές, και ιδιαίτερα από νέους, δεν μπορεί να θεωρηθεί στρατηγική μείωσης της βλάβης.
Τι κρατάμε το 2026
Το ηλεκτρονικό τσιγάρο δεν είναι ακίνδυνο. Προκαλεί μετρήσιμες οξείες επιδράσεις στην καρδιά και στα αγγεία, ενώ οι μακροχρόνιες καρδιαγγειακές συνέπειες δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.
Για έναν καπνιστή που αντικαθιστά πλήρως το συμβατικό τσιγάρο, η έκθεση σε πολλές τοξικές ουσίες μειώνεται. Παράλληλα, υπάρχουν πλέον ισχυρά δεδομένα ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα με νικοτίνη μπορούν να βοηθήσουν ορισμένους ενήλικες καπνιστές να διακόψουν.
Η παράλληλη χρήση, αντίθετα, δεν αποτελεί ικανοποιητική στρατηγική μείωσης του καρδιαγγειακού κινδύνου.
Για τον μη καπνιστή η σύσταση είναι απλή: να μην ξεκινήσει.
Για τον καπνιστή, ο στόχος παραμένει επίσης σαφής: πλήρης διακοπή του καπνίσματος και, τελικά, απεξάρτηση από τη νικοτίνη.
Βιβλιογραφία
- Lindson N, et al. Electronic cigarettes for smoking cessation. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2026; Issue 8: CD010216. doi:10.1002/14651858.CD010216.pub11.
- Rose JJ, et al. Cardiopulmonary Impact of Electronic Cigarettes and Vaping Products: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2023;148:e136–e151. doi:10.1161/CIR.0000000000001160.
- Tansawet A, et al. Electronic cigarettes and cardiovascular diseases: an updated systematic review and network meta-analysis. Tobacco Induced Diseases. 2025;23:124. doi:10.18332/tid/208065.
- Chen C, et al. Assessing the association between e-cigarette use and cardiovascular disease: a meta-analysis of exclusive and dual use with combustible cigarettes. Addictive Behaviors. 2024;157:108086. doi:10.1016/j.addbeh.2024.108086.
- Krishnasamy VP, et al. Update: Characteristics of a Nationwide Outbreak of E-cigarette, or Vaping, Product Use–Associated Lung Injury — United States, August 2019–January 2020. MMWR. 2020;69:90–94.
